Loading...

İnternetin gələcəyi: Web 3.0

author-picture
Yusif Hüseynli Author
20 May, 2022 icon-read 114 oxunma
blog-picture

İnternetin gələcəyi: Web 3.0

 

İnternet indi insan həyatının böyük bir hissəsidir, hətta ortasında olan bir fenomendir. Bir çox işlərimizi onlayn görə bilərik. Bir çoxumuz internet şəbəkələrindən alış-veriş, iş və ya təhsil məqsədləri üçün və ya boş vaxtlarımızı keçirmək üçün istifadə edirik. Bu geniş istifadəyə uyğun olaraq internet tədricən inkişaf edir. İlk dəfə Web 1.0 kimi tanıdığımız internet 1980-ci illərin sonlarında çıxdı və nisbətən az sayda iştirakçıya sahib idi. İnteraktiv internet kimi müəyyən edilən Web 2.0 20 ildən artıqdır ki, istifadə olunur. Maraqla gözlənilən internetin gələcəyi olan Web 3.0 bitcoin dünyası sayəsində son vaxtlar gündəmdədir. Beləliklə…

 

Web3 nədir?

 

2004-cü ildən bəri zaman-zaman gündəmdə olan Web 3.0 məhz ümidimizi kəsməyə başladığımızda yenidən gündəmə gəldi. Bizə Web 3.0-ü bir daha xatırladan şey maliyyə dünyası oldu. Bitcoin və Ethereum kimi kriptovalyuta Blockchain İnterneti yeni təkamülə gətirəcəyi və bizi Web 3.0-a aparacağına ümid edilir. Beləliklə, bu Web 3.0 bizə nə təklif edəcək? "World Wide Web" genişlənməsinə sahib olan "WWW" olaraq tanıdığımız internet şəbəkəsinin dəyişməsi əslində bir şəkildə Metaverse ilə kəsişir. Web 2.0-ın yayılmasından sonra tanıdığımız bir çox internet nəhəng markaları və tətbiqləri yaranmağa başladı. Google, Twitter, Facebook, YouTube, LinkedIn kimi ağlınıza gələn bütün markalar Web 2.0 sayəsində inkişaf edib.

 

İnternetin ikinci təkamül formasının bizə bu qədər yenilik gətirməsi bizi Web 3.0 yolunu izləməyə dəvət etdi. Uzun illərdir gündəmdə olan Web 3.0 nəhayət ki, yekunlaşmaq üzrədir deyə bilərik. Bu yeni internet şəbəkəsi semantik şəbəkə adlanır. Bəs bu nə deməkdir? Web 1.0-da agentlər serverlər idi. Kimsə ilə əlaqə saxlamaq üçün bizə server lazım idi. Web 2.0-da bu serverlər platformalarla əvəz olundu və biz yalnız qeydiyyatdan keçməklə ünsiyyət qura bildik. Beləliklə, internet üzərindən vasitəçi olmadan kimsə ilə ünsiyyət qurmaq mümkündürmü? Burada Web 3.0 işə düşür.

 

Web 3.0 heç bir vasitəçi olmadan mərkəzləşdirilməmiş əlaqə yaratmağa imkan verəcək. Yenə də mərkəzləşdirilməmiş sistemə malik kriptovalyutalar son zamanların viral mövzusuna çevrilib. Bu, Web 3.0 imkanını yenidən gündəmə gətirdi və bizim üçün qeyri-ixtiyari bir maraq yaratdı.

 

WEB 2.0 vs. WEB 3.0 arasındakı fərqlər nələrdir?

Əlbəttə ki, İnternetlə bağlı ən vacib inkişaf təkcə məlumatların ötürülmə sürəti və İnternetdə sörf edən məlumatların tədricən artması deyil. IoT (Internet of Things), yəni əşyaların interneti adlanan konsepsiya ilə internet şəbəkəsindən istifadə edən bir çox fərqli strukturlar ortaya çıxdı. Tamamilə insanların xeyrinə olduğu düşünülən bu quruluşla bütün elektron cihazların və məişət cihazlarının bir-biri ilə əlaqə saxlaması və həyatımızı asanlaşdırması hədəflənir. Əslində bu struktur yavaş-yavaş həyatımızda yer almağa başlayıb. Məhz bu səbəbdən hətta IP ünvan sistemi də dəyişdirilib və daha çox İP ünvan yaratmağa imkan verən IPV6 sistemi keçilir. Çünki bütün cihazlar internetdə IP ünvanları ilə müəyyən edilir. Bu qədər ağıllı cihazın internetə qoşulması belə bir zərurətə səbəb olub.

 

WEB 2.0 sistemində İnternetdə;

  • Kompüterlər
  • Tabletlər
  • Ağıllı telefonlar ağıllı məişət texnikası
  • internet saytları
  • Tətbiqlər.

WEB 3.0-da bütün bunlar Blockchain texnologiyası ilə idarə olunacaq. Bu o deməkdir ki, insanlar daha asan öz bilik və strukturlarını yaradacaqlar. Hazırda WEB 3.0 sistemində istifadə etdiyimiz platformaları əvəz etməsi gözlənilən strukturlar; dApp (Qeyri-mərkəzləşdirilmiş Tətbiq) Tətbiqlər əvəzinə mərkəzləşdirilməmiş müstəqil proqramlar Normal veb saytlar əvəzinə VR ilə işləyən Metaverse Layihələri dApp internet brauzeri olaraq Chrome əvəzinə Brave adlanır Yaddaş olaraq Dropbox və Drive əvəzinə Storj və IPFS Sosial media tətbiqləri olaraq Facebook Twitter yerinə Steemit və Akasha Mesajlaşma tətbiqi olaraq; Whatsapp əvəzinə status Əməliyyat sistemi olaraq Android və iOS əvəzinə EOS və Essentia.one

Bu yeni sistemdə hər bir proqram və ya sosial media platforması sizin adınıza yaradılmış kriptovalyuta pul kisəsi hesabına bağlıdır. Birbaşa cüzdanınıza gələn kriptovalyutalar ilə unikal töhfənizə görə mükafatlandırılacaqsınız. Steemit platformasənda insanların yazınıza etdiyi şərhlər, bəyənmələr və paylaşımlar kimi reaksiyalar birbaşa Steem adlı valyuta ilə mükafatlandırılır. Bundan əlavə, unikal və dəyişməz hesabınızla, başqa heç kim bu məlumatlara sahib ola bilməz.

 

WEB 3.0 ilə nə dəyişəcək?

 

Normalda insanlar həmişə bir vasitəçi vasitəsilə bir-biri ilə əlaqə saxlayır və məlumat mübadiləsi aparırlar. WEB 3.0 sistemində insanlar bu məlumatları tamamilə iki nəfər arasında yaradılan əlaqə vasitəsilə həyata keçirə biləcəklər. Bu prosesin nə qədər davam edəcəyi ilə bağlı heç bir fikrimiz yoxdur, lakin dəyişikliyin başlandığını söyləməyə də bilməzdik.

 

WEB 3.0-ın əsas xüsusiyyətləri aşağıdakılardır.

 

  • Semantik (Semantik) Şəbəkə
  • Ubiquity (Eyni zamanda müxtəlif mekanlarda olma)
  • Süni intellekt (AI)
  • Maşın öyrənməsi (ML)
  • 3D Qrafika

 

WEB 3.0 Blockchain və Kriptovalyutalar arasında əlaqə nədir?

 

WEB 3.0 sistemində insanların internetdəki hər hərəkəti Blockain hesabları ilə əlaqələndiriləcək. Bu sistemdə yalnız peer-to-peer data mübadiləsi aparılacaq. Məlumat yalnız iki nəfər arasında irəli-geri gedəcəyi üçün üçüncü şəxslərin nəzarətindən çıxacaq və məlumatların təhlükəsizliyi xeyli artacaq. Kriptovalyutalar və Blockchain burada işə düşür. Metaverse layihələri də eyni şəkildə işləyir. Hər kəs sistemdə öz kriptovalyuta cüzdanını müəyyən etməlidir. Beləliklə, hər cür nəzarət və səlahiyyət insanın öz üzərindədir.